Hoe werkt systemisch werken met teamopstellingen in teamcoaching?

In het kort: Hoe werkt systemisch werken met teamopstellingen in teamcoaching?

Systemisch werken met teamopstellingen maakt teampatronen op de onderstroom zichtbaar en bespreekbaar. De teamcoach begeleidt het team van inzicht in de huidige teampatronen naar het doorbreken van ineffectieve patronen op de onderstroom. Voor het daadwerkelijk realiseren van het gewenste nieuwe samenwerkingsgedrag op de bovenstroom is het aan te raden om na de teamopstelling het nieuwe gedrag in te oefenen in een samenwerkingsopdracht. Zo krijgen de systemische inzichten op de onderstroom handen en voeten met concreet gedrag op de bovenstroom in de dagelijkse teamsamenwerking.

Een teamopstelling is een krachtige en intense werkvorm die vraagt om deskundige begeleiding door de teamcoach. In dit blog lees je alle ins en outs die van belang zijn bij het inzetten en systemisch werken met teamopstellingen in teamcoaching.

Wat is een teamopstelling?

Een teamopstelling heeft tot doel om hardnekkige teampatronen zichtbaar te maken, systemisch te onderzoeken, te bespreken in het team, en te bewegen naar een nieuwe vorm van samenwerken waarbij het ineffectieve teampatroon wordt doorbroken.

In een teamopstelling stellen de teamleden zichzelf op ten opzichte van elementen die van belang zijn in relatie tot de teamcoaching-vraag, of wordt het team opgesteld ten opzichte van verschillende krachten in de systemische context die de teamsamenwerking beïnvloeden.

In een teamopstelling kunnen verschillende elementen worden opgesteld, zoals de visie van de organisatie, een ontwikkeling in de markt, een nieuwe werkwijze, de klanten of klantgroepen. Een teamopstelling dient nauw aan te sluiten bij de teamontwikkelingsdoelen en de huidige situatie in de teamsamenwerking.

Systemisch vakmanschap voor het begeleiden van teamopstellingen in teamcoaching

Teamcoaching is een intens vak; als teamcoach acteer je midden in de reuring en emoties in het team. Systemisch werken richt zich hierbij op de patronen in de onderstroom van deze teamdynamiek.

Teamcoaching is bij uitstek een vakgebied waar door ondeskundige begeleiding ingrijpende emotionele schade kan ontstaan bij teamleden en ineffectieve teampatronen versterkt kunnen worden in plaats van doorbroken. Systemisch werken met teamopstellingen vraagt daarom gedegen en diepgaand vakmanschap in teamcoaching én systemisch vakmanschap in systemisch kijken naar en werken met systemische patronen in het team.

Het vakmanschap van de teamcoach bestaat bijvoorbeeld uit: Wanneer zet je welke teamopstelling in en welke vorm kies je? Hoe neem je de teamleden mee naar de onderstroom? Welke systemische vragen stel je? Hoe structureer je de bespreking van de teamopstelling? Hoe begeleid je de cruciale beweging van het oude naar het nieuwe? Hoe ben jij als teamcoach aanwezig tijdens de opstelling? En wat is een impactvolle follow-up van een teamopstelling?

Teamopstellingen zijn een krachtig instrument, mits passend ingezet en professioneel begeleid.

Wanneer zet je een teamopstelling in bij teamcoaching?

Een systemische teamopstelling is bij uitstek geschikt om hardnekkige teampatronen zichtbaar en bespreekbaar te maken. Tegelijkertijd is niet ieder team en niet iedere teamsituatie gebaat bij een teamopstelling. Het is belangrijk om te kijken naar het doel van de teamcoaching, de fase van de teamontwikkeling, wat er in het hier-en-nu speelt en jouw eigen stevigheid en ervaring als teamcoach.
[Lees meer over het kiezen en inzetten van een teamopstelling →]

Welke soorten teamopstellingen kun je gebruiken in teamcoaching?

Er zijn verschillende manieren om een teamopstelling vorm te geven. Je kunt bijvoorbeeld werken met een thema, een model of het systemisch krachtenveld. Hierbij kun je gebruik maken van een teamopstelling met vloerankers, representanten of een tafelopstelling.

Welke vorm passend is, hangt af van wat je met de teamcoaching wilt bereiken.
[Lees meer over de keuze van een teamopstelling →]

Hoe bouw je een teamopstelling op?

Een teamopstelling begint met het onderzoeken en doorvoelen van de huidige situatie in het team gerelateerd aan de teamcoachingsvraag. Fysiek en emotioneel waarnemen maakt de teamleden bewust van wat er op de onderstroom speelt. Systemische vragen maken de teampatronen inzichtelijk.
[Lees meer over het begeleiden van een teamopstelling →]

Daarna ontstaat ruimte om te onderzoeken wat er nodig is om naar een gewenste situatie te bewegen. Juist de overgang tussen deze twee situaties is cruciaal. Veranderen betekent namelijk niet alleen iets nieuws gaan doen. Het betekent vaak ook dat het team iets vertrouwds moet loslaten.
[Lees meer over het begeleiden van de overgang →]

Tenslotte wordt de gewenste situatie verkend, doorvoeld en onderzocht met systemische vragen.
[Lees meer over hoe je het team begeleidt naar de gewenste verandering →]

Hoe introduceer je een teamopstelling in teamcoaching?

Tijdens de introductie van teamopstelling is het belangrijk dat de teamleden begrijpen wat het doel van de werkvorm is. Link dit doel direct aan wat er in het team leeft, wat al is uitgesproken en uiteraard aan de afgesproken doelen van het teamcoaching traject.

Wanneer de deelnemers het nut van de werkvorm inzien, zullen ze zonder veel uitleg over systemisch werken in de opstelling stappen.
[Lees meer over het introduceren van een teamopstelling tijdens teamcoaching →]

Wat zijn rake vragen in een systemische opstelling?

Rake vragen zijn systemische vragen die de kern van het systemische teampatroon blootleggen. Om een volledig inzicht te krijgen in het teampatroon stel je rake vragen die gericht zijn op de drie systemische wetmatigheden Ordening, Erbij horen en Balans.

Voorbeelden van rake vragen voor teamopstellingen zijn:

• Ordening: Wie of wat geef je voorrang op deze plek? Ten koste van wie of wat gaat dit?
• Erbij horen: Welke thema’s breng jij in in het team? Welke thema’s bespreek je niet?
• Balans: Van wie of wat krijg jij energie op deze plek? Wie of wat kost je energie?

Hoe creëer je veiligheid in de nabespreking van een teamopstelling?

In de nabespreking van een teamopstelling worden ervaringen en systemische inzichten besproken waar iedereen in het team bij betrokken is. Dit is vaak spannend, confronterend en emotioneel beladen. Hoe tegenstrijdig het soms ook klinkt, een heldere structuur voor het bespreken hiervan creëert veiligheid.

Zo kun je als teamcoach bijvoorbeeld duidelijk zijn over wat er gedeeld wordt, er zorg voor dragen dat iedereen aan de beurt komt en evenveel aandacht krijgt, of wat de spelregels zijn voor de onderlinge interactie zoals vragen stellen of feedback geven op elkaar.
[Lees meer over het structureren van de nabespreking van een teamopstelling →]

Waarom is de overgang van huidige naar gewenste situatie een cruciale stap in een teamopstelling?

Veranderen is niet alleen maar leuk. Het gaat gepaard met onzekerheden en het loslaten van oude gewoontes en gehechtheden. Daarom is de overgang van de huidige naar de gewenste situatie een cruciale beweging in een teamopstelling. Door tijd en aandacht te geven aan de pijn van het loslaten en de onzekerheden over het nieuwe, ontstaat ruimte om daadwerkelijk te bewegen naar het nieuwe.
[Lees meer over het begeleiden van de verandering van huidige naar gewenste situatie →]

Welke rol speelt de teamcoach tijdens een systemische teamopstelling?

De impact van een teamopstelling wordt niet alleen bepaald door de werkvorm zelf. Ook de sfeer en energie waarin de opstelling plaatsvindt hebben invloed op de diepgang van de inzichten.

Als teamcoach ben je daarbij zelf een belangrijk instrument.

Vertragen, je bewust zijn van je eigen systemische bagage en aanwezig zijn vanuit het Lege Midden helpen je om ruimte te maken voor wat zich aandient, zonder direct te analyseren, op te lossen of te vermijden.
[Lees meer over de teamcoach als instrument →]

Hoe vertaal je inzichten uit een teamopstelling naar nieuw gedrag?

Een krachtige teamopstelling kan veel inzichtelijk maken. Maar inzicht alleen verandert de teamsamenwerking nog niet.

Daarom is het belangrijk om na de systemische opstelling aandacht te besteden aan het oefenen van nieuw samenwerkingsgedrag. Door systemische inzichten uit de onderstroom te verbinden met concreet gedrag in de bovenstroom, ontstaat een brug naar de dagelijkse praktijk.
[Lees meer over de follow-up en borging →]

Wat is de kracht van systemisch werken met teamopstellingen in teamcoaching?

Een teamopstelling maakt de kern van een hardnekkig teampatroon glashelder en nodigt de teamleden uit om te onderzoeken hoe het patroon doorbroken kan worden. Door een oud patroon bewust los te laten ontstaat ruimte voor een nieuwe vorm van samenwerken.

Wil je je verder verdiepen in het begeleiden van systemische teamopstellingen? Bekijk dan de verdiepende artikelen over de keuze, introductie, begeleiding, overgang, gewenste situatie en borging van een teamopstelling.

Hoe leer je teamopstellingen vakbekwaam begeleiden in teamcoaching?

Om een teamopstelling vakbekwaam te kunnen begeleiden is systemisch teamcoach-vakmanschap nodig, inzicht in teampatronen, en zelfbewust je rol en plek als teamcoach innemen. Dit leer je in onze Post-HBO Teamcoach Opleiding Systemisch Werken in Teams.

Je krijgt je systemisch teamcoaching-competenties gedegen en diepgaand in de vingers door veelvuldig oefenen in de rol van systemisch teamcoach, met concrete en verdiepende feedback. Je leert diverse teamopstellingen die inzetbaar zijn bij uiteenlopende teamcoaching-vragen, krijgt inzicht in je magische plek als teamcoach en vergroot je persoonlijke impact door het innemen van je dienende plek.

Gratis Workshop Systemisch Teamcoachen

Maak kennis met onze werkwijze en de impact van systemisch teamcoachen!

Tijdens deze workshop maak je kennis met de impact van systemisch teamcoachen en ervaar je hoe groepsdynamische en systemisch werken elkaar hierbij aanvullen. We nemen je ook mee in wat de Post-HBO Teamcoach Opleiding Systemisch Werken met Teams kan brengen in jouw ontwikkeling als teamcoach.

Gratis Workshop Systemisch Teamcoachen

Veelgestelde vragen

Wat is een teamopstelling precies?

Een teamopstelling is een systemische werkvorm waarmee je onderliggende patronen, verhoudingen en dynamieken binnen een team zichtbaar en voelbaar maakt, en het systemisch krachtenveld waarbinnen het team samenwerkt. In een teamopstelling kan het team onderzoeken wat de samenwerking beïnvloedt en welke verandering nodig is.

Wanneer is een teamopstelling geschikt voor een team?

Een teamopstelling kan geschikt zijn wanneer hardnekkige patronen de teamsamenwerking negatief blijven beïnvloeden. Een teamopstelling dient afgestemd te zijn op het doel van de teamcoaching, de fase van teamontwikkeling en wat er op dat moment speelt.

Welke soorten teamopstellingen zijn er?

Je kunt een teamopstelling onder meer richten op een thema, een model of het systemisch krachtenveld en daarbij gebruik maken van een tafelopstelling, vloerankers of representanten. De juiste vorm hangt af van het doel van de teamcoaching en van wat je met de opstelling zichtbaar wilt maken.

Wat is de rol van de teamcoach bij een teamopstelling?

De teamcoach begeleidt deze systemische werkvorm qua procedure, structuur en interactie tussen de teamleden.. Daarnaast heeft de energie waarmee de teamcoach aanwezig is veel invloed op de intensiteit van de teamopstelling. Vertragen, aanwezig zijn vanuit het Lege Midden en bewust omgaan met de eigen systemische bagage zijn hierbij belangrijke onderdelen.

Hoe zorg je dat een teamopstelling daadwerkelijk tot verandering leidt?

Een teamopstelling geeft diepgaand inzicht in de teampatronen en geeft handvatten om het systemische patroon te doorbreken. Het nieuwe patroon vraagt ook om het inzetten van nieuw samenwerkingsgedrag. Het inoefenen van nieuwe samenwerkingsvaardigheden en het inzetten van nieuw samenwerkingsgedrag helpt om de gewenste verandering daadwerkelijk te realiseren.

Meer over systemisch werken in teamcoaching

Nieuwsgierig naar meer inspiratie, kennis en praktische handvatten voor systemisch werken in teamcoaching? Lees dan:

• Systemisch Coachen: Contracteren in Teamcoaching
• Triangulatie in familiesystemen en organisatiedynamieken
• De dienende en magische plek van de teamcoach

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de nieuwste blogs, tips en artikelen op onze Kennisbank voor coaches, trainers en teamcoaches.

Toolbox voor coaches, trainer en teamcoaches

Meer tools vind je op onze kennisbank onder de Toolbox voor trainers, coaches en teamcoaches. Zoals:

• 56x Systemisch Coachen en Opstellingen
• 39 Werkvormen voor Teamcoaching: Systemisch, Groepsdynamica, Boven- en Onderstroom
• 17 Persoonlijke Ontwikkeling Opdrachten voor Teamcoaches

Zoek je een opleiding waarin je meer leert over systemisch coachen en/of teamcoachen? Dan kun je bij Blankestijn & Partners terecht in de opleidingen:

• Teamcoach Opleiding Systemisch Werken met Teams
• Systemisch Coachen met Familieopstellingen
• Training Teamcoaching en Groepsdynamica