Hoe begeleid je een teamopstelling van de huidige situatie?

In het kort: Hoe begeleid je een teamopstelling van de huidige situatie?
Bij een teamopstelling van de huidige situatie maak je zichtbaar en voelbaar welke patronen binnen een team spelen. Je begeleidt teamleden om hun huidige positie bewust te ervaren, stelt systemische vragen en bespreekt de inzichten eerst in kleine groepen en daarna plenair. Zo ontstaat ruimte voor voelen, bewustwording, verdiepende inzichten, begrip en verbinding.

Hoe onderzoek je de huidige situatie met een teamopstelling?

Dit blog maakt deel uit van onze kennisreeks over systemisch werken met teamopstellingen in teamcoaching. Een systemische teamopstelling kent doorgaans een vaste opbouw: het kiezen en introduceren van de opstelling, het onderzoeken van de huidige situatie, het begeleiden van de beweging naar de gewenste situatie en het borgen van nieuw samenwerkingsgedrag in de praktijk.

In dit blog zoomen we in op de fase waarin de huidige situatie wordt onderzocht. Je leest hoe je teamleden begeleidt bij het innemen van hun plek in het systemische veld, welke systemische vragen je kunt stellen en hoe je de inzichten uit de opstelling vertaalt naar een verdiepend en verbindend teamgesprek. Wil je meer weten over de aanpak van een volledige teamopstelling? Lees dan ons overzichtsblog Hoe werkt systemisch werken met teamopstellingen in teamcoaching? Wil je meer weten over systemisch werken met teams? Lees dan het blog Wat betekent systemisch werken in teamcoaching?

Opleiding Post-HBO Teamcoach Opleiding Systemisch Werken

Kernachtig interveniëren in team- en organisatiedynamiek

Leer jezelf als belangrijkste coachingsinstrument in zetten en vergroot je je systemische interventiekunde.

Bekijk de Opleiding

De teamopstelling begint met een opstelling van de huidige situatie. Hierin wordt het huidige patroon zichtbaar, en kunnen de emoties en fysieke signalen bewust worden ervaren. Het is in deze fase van de teamopstelling dus niet de bedoeling om de situatie mooier te maken dan het is, iets op te lossen of snel van de pijn of frustratie weg te gaan. Er is wat er is, alles mag er zijn en is ok.

Het systemisch onderzoeken van de huidige situatie gebeurt bij voorkeur in 4 deel stappen:

• De systemische teamopstelling
• Systemische vragen
• Reflectie in 2- of 3-tallen
• Teambespreking systemische opstelling

Hoe begeleid je de systemische opstelling?

• Na de introductie leg je uit
• Welke elementen worden opgesteld, gerelateerd aan het doel van de opstelling.
• Hoe deze elementen worden opgesteld, zoals met grondplaten of representanten.

Bijvoorbeeld in een teamcoaching van een managementteam: “Jullie hebben benoemd dat jullie nu vooral gericht zijn op het managen van jullie eigen afdelingen, en meer als managementteam willen gaan opereren. Daarom heb ik 2 vloerankers gemaakt: Een vloeranker met ‘focus op managen van eigen afdeling’ en een vloeranker met ‘focus op samenwerken als managementteam’. Herkennen jullie dit dilemma?”

• Vervolgens maak je het energetisch veld van de opstelling. Maak hiervoor ruimte in de zaal. In het voorbeeld leg je de twee vloerankers een flink stuk uit elkaar op de grond, op zo’n manier dat er om elk vloeranker voldoende ruimte is om een plek in te nemen.
• Vraag de teamleden om langzaam en bewust een plek in de opstelling te kiezen die voor hun gevoel overeenkomt met de huidige situatie. Benoem expliciet dat het niet gaan om waar ze zouden willen staan, maar om de huidige realiteit ongeacht hoe ze zich daarbij voelen.
• Geef de teamleden alle tijd en ruimte die nodig is om hun huidige plek in dit systemisch veld in te nemen, en emotioneel en fysiek te ervaren wat deze plek bij ze oproept. Alles wat ze bij zichzelf waarnemen is ok en mag er zijn.

Welke systemische vragen stel je tijdens een teamopstelling?

Soms is alleen het fysiek en emotioneel ervaren in de opstelling al zo waardevol dat het stellen van systemische vragen overbodig is. Vaak geeft het echter extra inzicht en bewustwording in het teampatroon en het eigen systemische patroon van de teamleden.

• Gebruik altijd systemische vragen van alle drie de systemische wetmatigheden, zodat je het teamthema van alle kanten laat belichten.

In onderstaand schema vind je voorbeelden van systemische vragen die je in een teamopstelling kunt stellen. Pas je vragen altijd aan aan het teamthema en de betreffende teamopstelling.

Bespreking in 2- of 3-tallen

• In het kader van veiligheid is het aan te raden om de individuele inzichten uit de teamopstelling eerst in een klein groepje te laten bespreken en pas daarna in het hele team.

In een klein groepje is er meer tijd voor een uitgebreide uitwisseling dan in het gehele team. En nadat de teamleden hun ervaringen en inzichten al een keer uitgesproken hebben, wordt het gemakkelijker om dit ook in het hele team te doen.

• In het subgroepje wisselen de teamleden uit:
• Op welke plek ze stonden in de opstelling.
• Wat ze fysiek en emotioneel hebben ervaren op deze plek.
• Hun antwoorden en inzichten naar aanleiding van de systemische vragen.
• Denk als teamcoach vooraf na over de indeling van de subgroepjes in relatie tot de teampatronen.
• Laat je de indeling over aan wat er ontstaat in het team of wil je zelf een indeling maken?
• Wat geeft veiligheid?
• Wat houdt het teampatroon (niet) in stand?

Hoe structureer je de plenaire bespreking van een teamopstelling?

De bespreking van een teamopstelling vindt plaats na de systemische opstelling waarin tevens systemische vragen zijn gesteld, en nadat de teamleden hun ervaringen in de opstelling hebben gedeeld met een of meerdere van hun teamgenoten.

In een impactvolle nabespreking van een teamopstelling worden individuele en teampatronen op een verbindende wijze besproken, waardoor inzicht en begrip ontstaat en ruimte om te bewegen naar effectievere teamsamenwerking.

Naast het lerend en verbindend begeleiden van de onderstroom in de teamdynamiek, helpt het structureren van de bespreking van de teamopstelling bij het creëren van veiligheid en focus.

Hierbij gaat het om interventies als:

• Bewaak het doel van de teamopstelling.
• Relateer inzichten en leerpunten aan het doel van de teamcoaching.
• Gebruik concrete nabesprekingsvragen voor de uitwisseling van ervaringen en inzichten.
• Bewaak dat de teamleden de nabesprekingsvragen helder en concreet beantwoorden, en kap af als ze te veel uitweiden of veel vertellen zonder de vragen te beantwoorden.
• Denk vooraf na over met wie je de bespreking (niet) wilt starten. De eerste persoon zet vaak de trend. Daarnaast begint het teamlid dat het meest op de voorgrond is dan waarschijnlijk als eerste. Ook een teamlid met veel verwijten wil je meestal niet als eerste inbrenger.
• Grijp direct in bij verwijten, aannames, quasi-gevoelens of eisen (de ‘jakhalzen-taal’ in Verbindende Communicatie), en begeleid het teamlid met communiceren vanuit ‘giraffe-taal’.
• Bepaal of, hoe en hoeveel de teamleden op elkaar mogen reageren.
  • Mogen de teamleden bijvoorbeeld vragen aan elkaar stellen? En zo ja, hoeveel?
  • Mogen de teamleden elkaar feedback geven? En zo ja, volgens welke spelregels?
  • Hoe draag je er zorg voor dat niet 1 of enkele teamleden heel veel vragen of feedback krijgen en de andere teamleden niets of weinig?
• Zet ‘storingen’ om naar leermomenten.
• Zorg dat alle teamleden aan bod komen met het beantwoorden van de nabesprekingsvragen.
• Houd de nabespreking gefocust en geef het de tijd die nodig heeft. Regelmatig ontstaat in de bespreking van de teamopstelling een verdiepende, inzichtgevende en verbindend gesprek. Geef dat de tijd en ruimte die het nodig heeft; hier vinden cruciale stappen in de teamontwikkeling plaats.
• Laat je leiden door wat er in het hier-en-nu gebeurt in relatie tot de teamontwikkelingsdoelen, en niet door je vooraf bedachte programma.

Neem de rust en ruimte om de leermomenten in het hier-en-nu van de teamdynamiek te verzilveren; ze zijn altijd krachtiger dan je programma.

Hoe begeleid je de andere onderdelen van een teamopstelling?

In de andere blogs van deze kennisreeks over het inzetten van teamopstellingen in teamcooaching lees je over:

• Hoe borg je de resultaten van een systemische teamopstelling in een team?
• De introductie van een systemische teamopstelling in teamcoaching
• Hoe kies je de juiste teamopstelling voor teamcoaching?
• Hoe kan een teamcoach zichzelf inzetten in een systemische opstelling?
• Hoe begeleid je de verandering van de huidige naar de gewenste situatie in een teamopstelling?
• Hoe begeleid je een team in een teamopstelling naar de gewenste teamontwikkeling?

Veelgestelde vragen

Hoe begeleid je een teamopstelling van de huidige situatie?

Je begint met het zichtbaar maken van het teamthema en de elementen die daarbij horen. Vervolgens kiezen teamleden bewust een plek in het systemische veld die overeenkomt met hun huidige situatie. Daarna begeleid je de fysieke en emotionele ervaring, stel je systemische vragen en bespreek je de ervaringen en inzichten.

Welke systemische vragen stel je tijdens een teamopstelling?

Gebruik vragen vanuit de drie systemische wetmatigheden: Ordening, Erbij horen en Balans. Vraag bijvoorbeeld bij Ordening “Bij wie of wat iemand dichtbij of veraf staat?”. Bij Erbij horen kun je vragen “Aan wie of wat ben je loyaal?”. Bij Balans kun je onderzoeken “Wie of wat geeft / kost energie?”.

Waarom bespreek je een teamopstelling eerst in kleine groepen?

Een bespreking in een groepje van twee of drie geeft teamleden meer veiligheid en ruimte om hun ervaringen uitgebreid te delen. Daarna wordt het gemakkelijker om deze inzichten ook met het hele team te bespreken.

Hoe begeleid je de onderstroom in een teamopstelling?

De emoties en geraaktheden die een teamopstelling oproept worden regelmatig uitgesproken in de vorm van quasi-gevoelens, interpretaties of verwijten. Als teamcoach ondersteun je de teamleden om hun emoties op een verbindende manier te bespreken. Vaak ontstaat er dan een van de leerzaamste momenten van de teamcoaching.

Hoe structureer je de nabespreking van een teamopstelling?

Bewaak het doel van de teamcoaching, werk met concrete nabesprekingsvragen en zorg dat ieder teamlid aan bod komt. Bepaal vooraf hoe teamleden op elkaar mogen reageren en grijp direct in bij verwijten, aannames of uitweidingen. Blijf daarnaast alert op waardevolle leermomenten die in het hier en nu ontstaan.

Wil je systemisch leren werken in teamcoaching?

In onze  leer je systemisch kijken naar teampatronen en de systemische context van het team, je ontwikkelt systemische teamcoachingsvaardigheden, leert uiteenlopende teamopstellingen vakbekwaam begeleiden en werkt in je persoonlijke ontwikkeling diepgaand aan het innemen van je dienende plek als teamcoach.

Meer over systemisch werken in teamcoaching

Nieuwsgierig naar meer inspiratie, kennis en praktische handvatten voor systemisch werken in teamcoaching? Lees dan:

• Systemisch Coachen: Contracteren in Teamcoaching
• Triangulatie in familiesystemen en organisatiedynamieken
• 5 Verleidelijke Valkuilen van Teamcoaches

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de nieuwste blogs, tips en artikelen op onze Kennisbank voor coaches, trainers en teamcoaches.

Toolbox voor coaches, trainer en teamcoaches

Meer tools vind je op onze kennisbank onder de Toolbox voor trainers, coaches en teamcoaches. Zoals:

• 56x Systemisch Coachen en Opstellingen
• 39 Werkvormen voor Teamcoaching: Systemisch, Groepsdynamica, Boven- en Onderstroom
• 17 Persoonlijke Ontwikkeling Opdrachten voor Teamcoaches

Zoek je een opleiding waarin je meer leert over systemisch coachen en/of teamcoachen? Dan kun je bij Blankestijn & Partners terecht in de opleidingen:

• Teamcoach Opleiding Systemisch Werken
• Systemisch Coachen met Familieopstellingen
• Opleiding Systemisch Loopbaancoach