Hoe ontwerp je een rollenspel in je training dat direct bewustwording creëert?

In het kort: Wat is een bewustmakend rollenspel?

Een goed bewustmakend rollenspel maakt de deelnemers in je training bewust van hun eigen gedrag en het effect daarvan op anderen. Bij een dergelijk rollenspel in een training gaat het dus niet om het oefenen van vaardigheden, maar om het zichtbaar maken van gedrag en ontwikkelpunten. Bij bewustmakende rollenspelen is het belangrijk dat ineffectief gedrag snel zichtbaar wordt, zonder dat deelnemers zich onveilig of persoonlijk beoordeeld voelen. Deze vorm van rollenspelen wordt onder andere ingezet bij een confronterende trainingsstart.

Wat is het doel van een bewustmakend rollenspel?

Een bewustmakend rollenspel is een werkvorm waarin deelnemers hun eigen gedrag ervaren in een herkenbare praktijksituatie en ontdekken welk effect dit gedrag heeft op hun gesprekspartner. Het doel is om ineffectief gedrag respectvol en ontwikkelingsgericht zichtbaar te maken, waardoor leermotivatie ontstaat en eigenaarschap om tijdens de training te oefenen met effectief gedrag.
Binnen de Leercirkel van Vaardigheden wordt een bewustmakend rollenspel ingezet in de Leerstap Praktijk, gekoppeld aan de Leerstap Bewustwording. De deelnemers ervaren eerst hoe ze in de praktijk handelen. Vervolgens helpt gerichte feedback hen om zich bewuster te worden van hun gedrag en het effect daarvan. Deze bewustwording vormt de basis voor het formuleren van persoonlijke leerdoelen en het ontwikkelen van effectiever gedrag.

Post-HBO Train de Trainer Opleiding Trainen met Ziel en Zakelijkheid

Word Trainer Persoonlijke Ontwikkeling, Leiderschap, Communicatieve en Management vaardigheden

Verdiepende en praktijkgerichte train de trainer opleiding waarin je leert trainen op de bovenstroom en onderstroom van leren en ontwikkelen, en je persoonlijke impact als trainer vergroot.

NOBTRA erkende opleiding.

Bekijk de Train de Trainer Opleiding

Hoe ontwerp je een rollenspel dat direct bewustwording creëert?

Na de kennismaking start je met de Leercirkel van Vaardigheden; dit is een specifieke invulling van de Leercirkel van Trainen met Impact. Met de confronterend trainingsstap begin je bij de Leerstap Praktijk. Je wilt de deelnemers laten ervaren wat ze nog niet kunnen of nog niet goed doen in de praktijk.
Je ontwerp van het bewust wordend rollenspel is cruciaal bij deze trainingsstart. Het doel is immers om het ineffectieve gedrag van de deelnemers zichtbaar en bewust te maken, en het effect dat dit ineffectieve gedrag heeft op de gesprekspartner. De praktijksituatie die je hiervoor kiest is daarbij een cruciale factor. Daarnaast gaat het bij de confronterende trainingsstart om korte spelrondes, waarbij het ineffectieve gedrag binnen enkele minuten op tafel komt.

Wees daarom bij het ontwerpen van het rollenspel alert op de volgende aandachtspunten:

• Kies een praktijksituatie die direct herkenbaar is voor de deelnemers, en waarin het gedrag vertoond moet worden waar de training op gericht is.
• Maak het rollenspel zodanig dat de deelnemers binnen enkele minuten het ineffectieve gedrag vertonen dat ze ook in de praktijk inzetten.
• De hoofdrolspeler is zichzelf in zijn functie. Hierdoor wordt extra duidelijk dat de hoofdrolspeler tijdens het rollenspel hetzelfde gedrag vertoont als in de praktijk.
• In sommige settings is het van belang om de rol van de tegenspeler kort en bondig te beschrijven. Bijvoorbeeld als de focus van de training ligt op het omgaan met boze klanten, niet gemotiveerde medewerkers, … In andere gevallen volstaat de praktijksituatie en de functie van de tegenspeler. Het gedrag van de tegenspeler ontstaat dan vanzelf in reactie op het gedrag van de hoofdrolspeler.
• Maak een duidelijke observatieopdracht voor de deelnemers die het rollenspel observeren, gericht op het gedrag dat de hoofdrolspeler inzet en het effect van dit gedrag op de tegenspeler.
• Richt de observatieopdracht op het leerdoel en trainingsthema.
• Neem in je trainingsontwerp op dat 3 of 4 deelnemers een rollenspel doen, gevolgd door feedback. Hierdoor staat niet één deelnemer oncomfortabel in de spotlights, en ziet de groep meerdere herkenbare voorbeelden.

Wat maakt een rollenspel daadwerkelijk bewustmakend?

Een bewustmakend rollenspel gaat vooraf aan het gericht oefenen van nieuw gedrag. Eerst ontdekken de deelnemers wat ze doen en welk effect dat heeft; daarna kunnen ze gericht oefenen met effectievere gedragsalternatieven. Een rollenspel geeft alleen bewustwording wanneer de deelnemers de oefensituatie herkennen in hun eigen praktijk. Vervolgens is het belangrijk dat de trainer het rollenspel start op het moment in de praktijksituatie waarop de deelnemers het ineffectieve gedrag vertonen. Hierdoor blijft de werkvorm krachtig en leerrijk. Ook de observatie- en reflectiepunten zijn hierop gericht.
Zo ben je bij het ontwerpen van een bewustmakend rollenspel heel bewust bezig met het doel van de werkvorm en hoe je de werkvorm zo vormgeeft dat dit ook gerealiseerd wordt.

Ook de begeleiding tijdens en na het bewustmakend rollenspel is bepalend. Door deelnemers gericht te laten observeren en feedback te geven op concreet gedrag en het effect daarvan op de gesprekspartner, help je hen bewust te worden van hun ineffectieve gedrag en dit om te zetten naar persoonlijke leerdoelen voor de training. Daarbij is een veilig leerklimaat essentieel: deelnemers moeten ruimte ervaren om te reflecteren op hun valkuilen en feedback te ontvangen.

Een bewustmakend rollenspel vraagt dus om meer dan een goede praktijksituatie. Het gaat om de samenhang tussen het ontwerp van de oefening, de observatieopdracht, de wijze van feedback, een veilig leerklimaat en de leerdoelen van de training. Alleen dan krijg deze werkvorm impact op het leerproces van de deelnemers.

Hoe past een bewustmakend rollenspel binnen een volledig trainingsontwerp?

Een bewustmakend rollenspel training is een waardevolle werkvorm, bijvoorbeeld binnen een leiderschapstraining of managementtraining. Het helpt deelnemers inzicht te krijgen in hun eigen leiderschapsgedrag en het effect daarvan op anderen. Om deze werkvorm effectief in te zetten, is het belangrijk dat het rollenspel onderdeel is van een doordacht trainingsontwerp waarin alle benodigde leerstappen voor gedragsverandering worden doorlopen.

Wil je meer weten over de achterliggende aanpak en de plaats van een confronterende trainingsstart binnen een volledig trainingsontwerp? Lees dan ook het blog [Hoe ontwikkel je een managementtraining met impact?]. Daarin ontdek je hoe je een managementtraining start, wanneer je kiest voor een confronterende aanpak en hoe je deze verbindt met de verschillende leerstappen van de Leercirkel van Trainen met Impact.

Hoe word je een trainer met impact?

Een trainer met impact beheerst de trainersvaardigheden om alle leerstappen te begeleiden die voor deelnemers nodig zijn om communicatieve of managementvaardigheden effectief in de praktijk in te zetten. Je bent dan een trainer op de bovenstroom van de gewenste gedragsverandering.
In diverse trainingsthema’s is het ook zinvol om te trainen op patronen en zingeving die gedragsverandering op de onderstroom beïnvloeden. Deze verdiepende leerprocessen vragen aanvullende trainersvaardigheden.
Daarnaast kan een trainer een impactvolle training ontwikkelen die optimaal past bij de leermotivatie, praktijksituatie en leerbehoeften van de deelnemers.
Zoek je een train de trainer opleiding waarmee je een trainer met impact wordt? Bekijk dan onze NOBTRA erkende Post-HBO Train de Trainer Opleiding Trainen met Ziel en Zakelijkheid.
Wil je meer weten over de visie en werkwijze in deze train de trainer opleiding? Schrijf je dan in voor de gratis online kennismakingsworkshop.

Veelgestelde vragen over bewustmakende rollenspelen

Wat is een bewustmakend rollenspel?

Een bewustmakend rollenspel training is een werkvorm waarin deelnemers hun gedrag in een praktijksituatie ervaren en inzicht krijgen in het effect daarvan op anderen. Het helpt hen om persoonlijke ontwikkelpunten te herkennen en leerdoelen te formuleren.

Hoe zorg je ervoor dat een rollenspel bewustwording oplevert?

Kies een herkenbare praktijksituatie waarin het relevante gedrag snel zichtbaar wordt. Geef observatoren een gerichte observatieopdracht en begeleid de feedback op concreet gedrag en het effect daarvan op de gesprekspartner.

Hoe voorkom je dat een rollenspel onveilig wordt?

Zorg voor een respectvol en oordeelloos leerklimaat, maak het leerdoel duidelijk en richt feedback op waarneembaar gedrag en het zichtbare effect daarvan op de ander. Begeleid de feedback zorgvuldig en gestructureerd.

Hoeveel deelnemers laat je een bewustmakend rollenspel uitvoeren?

Dat hangt af van het doel en de groepsgrootte. Bij een confronterende trainingsstart kan het waardevol zijn om drie of vier deelnemers een korte spelronde te laten uitvoeren. Zo ontstaan meerdere herkenbare voorbeelden en staat niet één deelnemer voortdurend in de spotlights.

Wat is het verschil tussen een bewustmakend rollenspel en een rollenspel om vaardigheden te oefenen?

Een bewustmakend rollenspel is gericht op het zichtbaar maken van het huidige, ineffectieve gedrag en het activerend van het leren. Een rollenspel voor het inoefenen vaardigheden is gericht op het effectief inzetten van de geleerde vaardigheden in de praktijk. Hierbij wordt toegewerkt naar een succeservaring met effectief gedrag, en het oogsten van de leeropbrengst.

Over de auteur: Silvia Blankestijn

Trainer, opleider en specialist in opleidingen. Meer dan 35 jaar ervaring met het opleiden van coaches, trainers en teamcoaches in het ontwikkelen van professionele vaardigheden.

Waar lees je meer over trainen op de bovenstroom en onderstroom?

Nieuwsgierig naar meer kennis en inspiratie over trainen op de bovenstroom en onderstroom van duurzame inzetbaarheid? Lees dan:

• Single, Double en Triple Loop Trainen
• Trainersvaardigheden voor trainen op bovenstroom en onderstroom
• Wat betekent trainen op de onderstroom van duurzame inzetbaarheid?
• Wil je trainer leiderschapstrainingen worden?
• Trainer, Coach: Waar is hier de nooduitgang?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de nieuwste blogs, tips en artikelen op onze Kennisbank voor coaches, trainers en teamcoaches.

Welke toolbox is er voor coaches, trainer en teamcoaches?

Meer tools vind je op onze kennisbank onder de Toolbox voor trainers, coaches en teamcoaches. Zoals:

• Toolbox Trainersvaardigheden
• Toolbox Werkvormen Training
• Toolbox Training Ontwikkelen

Welke opleidingen helpen je om je trainersvakmanschap te verdiepen en versterken?

Zoek je een opleiding waarin je je trainingsvaardigheden gedegen en diepgaand ontwikkelt? Dan kun je bij Blankestijn & Partners terecht in de opleidingen:

• Post-HBO Train de Trainer Opleiding: Trainen met Ziel en Zakelijkheid
• Post-HBO Opleiding Trainer-Coach met Ziel en Zakelijkheid
• Opleiding Transactionele Analyse voor Trainers en Coaches