Coachen vanuit waarden

In dit artikel beschrijf ik een aantal werkvormen voor de coach en loopbaancoach om te coachen vanuit waarden.



Dit artikel is geïnspireerd op een paragraaf in mijn boek ‘Impact als trainer’.

Het mooie van waarden vind ik, dat ze een prachtige ingang bieden om het zingevingniveau te verbinden met concreet gedrag in de praktijk, bijvoorbeeld bij de keuze van een baan of bij het vergroten van proactief gedrag. Zo kun je van vanuit waarden coachen op alle zes ontwikkelingsniveaus.

stermodel_B&P

Stermodel van de zes ontwikkelingsniveaus

Waarden of normen
Persoonlijke waarden gaan over wat jij werkelijk belangrijk vindt in het leven. Waarden worden vaak verward met normen. Normen zijn gericht op hoe je je behoort te gedragen, en zijn van buitenaf opgelegd. Sommige normen heb je zo vaak van anderen gehoord, bijvoorbeeld van je ouders, dat je ze inmiddels ook tegen jezelf zegt: ‘Ik moet …’. Waarden komen van binnenuit, vanuit je kern, je hart of je ziel, en zijn geheel anders van toon: ‘Ik vind het belangrijk …’.

Coachen vanuit waarden
Je kunt met kernwaarden werken op het gebied van persoonlijke, loopbaan, team en organisatieontwikkeling. Daarbij kun je de volgende stappen in het coachingsproces onderscheiden:

  1. Ont-dekken van eigen kernwaarden
  2. Doorgronden van eigen kernwaarden
  3. Kernwaarden in praktijk

Werkvormen 1 en 2: Ont-dekken van eigen kernwaarden
De eerste stap in het werken met waarden is dat de coachee zich bewust wordt wat hij werkelijk belangrijk vindt in zijn werk en in zijn leven. Daarmee gaat hij in veel gevallen her-ontdekken wat hij diep van binnen eigenlijk al weet, hij gaat zijn waarden ont-dekken. Uiteindelijk resulteert deze stap in het concreet benoemen van drie tot vijf kernwaarden.
Je kunt deze stap onder andere initiëren aan de hand van ervaringsverhalen of een kaartspel.

1. Ervaringsverhalen
Bij de ervaringsverhalen kun je vragen naar een ervaring die in positieve zin is bijgebleven doordat de coachee diep tevreden is over zijn gekozen gedrag, of die juist in negatieve zin is bijgebleven doordat hij iets gedaan heeft waar hij eigenlijk niet achterstond.
2. Waarden en normenspel
Bij het kaarspel kun je bijvoorbeeld gebruik maken van het ‘Waarden en normenspel’ van Peter Gerrickens. Dit biedt een speelse, eenvoudige en laagdrempelige werkwijze om met een wezenlijk thema aan de slag te zijn.

Werkvormen 3 t/m 6: Doorgronden van eigen kernwaarden
Wanneer mensen weten wat hun kernwaarden zijn, is dit doorgaans vooral een mentaal bewustzijn. Ze wéten het wel, maar realiseren het nog niet in elke cel in hun lijf. Terwijl je werkelijk belangrijke waarden van top tot teen kunt voelen in je lichaam. Door de coachee uit te nodigen om voluit contact te maken met zijn kernwaarden en werkelijk te doorgronden wat deze waarden voor hem betekenen, kan hij in de praktijk bewuster handelen vanuit zijn waarden.
Je kunt deze coachingsstap meer of minder soft inzetten:

3. Gesprek over daadwerkelijk gedrag
Ga met je coachee in gesprek over waar hij al handelt vanuit zijn kernwaarden en waar nog niet.
4. Visualisatie
Laat de coachee visualiseren hoe hij zich idealiter zou gedragen als hij voluit vanuit zijn kernwaarden zou handelen.
5. Fysiek doorvoelen
De coachee schrijft zijn kernwaarden op afzonderlijke A4-tjes, en legt deze om zich heen op de grond. Hij gaat achtereenvolgens op een verschillende A4-tjes staan en voelt fysiek en emotioneel wat de kernwaarde met hem doet.
6. Persoonlijk statuut
Een inspirerende afsluiting van deze stap is het schrijven van een ‘Persoonlijk statuut’, waarin de coachee beschrijft hoe hij vanuit zijn kernwaarden wil handelen, en waar hij zich aan willen committeren. Een dergelijk statuut kan ook op team- of organisatieniveau geschreven worden.

Werkvormen 7 t/m 11: Kernwaarden in praktijk
Wanneer de kernwaarden helder en voelbaar zijn, wordt het tijd om ze te koppelen aan de praktijk. Hieronder geef ik twee voorbeelden voor de toepassing binnen loopbaancoaching en drie mogelijkheden op het gebied van persoonlijke effectiviteit.

7. Loopbaanbewustzijn
Laat de coachee de functies die hij tot nu toe heeft gehad bekijken in het licht van zijn waarden: In hoeverre (++, +, +, -, –) heeft hij zijn 3 tot 5 kernwaarden ingezet in de verschillende functies?
Welk inzicht geeft dit over zijn werkplezier, inspiratie en ambities?
8. Loopbaankeuzes
Op de zelfde manier als bij werkvorm 7 kan de coachee mogelijke nieuwe functies of loopbaanpaden tegen het licht houden van zijn 3 tot 5 kernwaarden. Erg helpend bij het bepalen van loopbaanrichting of de keuze voor een concrete nieuwe baan.
9. Reactief gedrag
Vraag je coachee om een concrete praktijksituatie te bedenken waarin hij reactief (= vanuit zijn emotie) handelde. Laat de coachee zijn reactieve gedrag onderzoeken: Wat heeft hij gedaan en waardoor werd hij geraakt? Vanuit welke emotie heeft hij gehandeld en welke behoefte of waarde kwam er in de knel? En welke van zijn kernwaarden heeft hij in deze situatie ‘overtreden’?
10. Proactief handelen
Om te komen tot proactief gedrag (= vanuit zijn kernwaarden) vraag je je coachee om te bedenken hoe hij zou handelen vanuit de kernwaarde die hij heeft ‘overtreden’.
11. Rollenspel
Omdat bedenken wat je zou doen doorgaans makkelijker is dan het daadwerkelijk doen in de praktijk, raad ik je aan om het proactieve gedrag te oefenen in een rollenspel.

Meer weten over dit onderwerp?

We hebben regelmatig nieuwe blogs, nieuws en tips.

Volg ons op social media

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

    Praat mee

    Om SPAM op mijn blog te voorkomen dien je eerst onderstaande in te vullen voordat je kunt reageren. Hopelijk blijf je geïnspireerd om je reactie te plaatsen!