In dit blog beschrijf ik 14 essentiële spelregels voor activerende didactiek in kennistrainingen. Daarnaast krijg je inzicht in wat activerende didactiek inhoudt in kennistrainingen en word je je bewust van de grote impact die een activerende trainingsaanpak heeft op het leren van de deelnemers.
De term activerende didactiek vindt zijn oorsprong in het onderwijs, maar het gedachtengoed is heel goed bruikbaar in kennistrainingen. In een kennistraining draagt een vakinhoudelijk expert zijn kennis over aan anderen. Naast inhoudelijk deskundig is hij dan tevens kennistrainer.
In dit blog beschrijf ik 14 essentiële spelregels voor activerende didactiek in kennistrainingen. Daarnaast krijg je inzicht in wat activerende didactiek inhoudt in kennistrainingen en word je je bewust van de grote impact die een activerende trainingsaanpak heeft op het leren van de deelnemers.
Wat betekent activerende didactiek voor kennistrainers?
Activerende didactiek voor kennistrainers betekent dat een trainer leerinterventies en werkvormen inzet om de (denk)activiteit van de deelnemers te prikkelen, zodat ze actief gaan leren.
Het is de tegenpool van consumerend leren waarbij de trainer vertelt en de deelnemers passieve toehoorders zijn die het verhaal van de trainer consumeren. De trainer is dan eenzijdig zijn kennis aan het ‘zenden’ zonder interactie met de deelnemers.
Activerende didactiek voor kennistrainingen bestaat uit een gevarieerd palet aan leerinterventies en activerende werkvormen, zoals het stellen van vragen over de aangeboden kennis, korte werkvormen voor het verwerken van de kennis, werkvormen voor het vergroten van inzicht en begrip, praktijkgerichte opdrachten voor het toepassen van de kennis, en discussievormen over de toepassing van de kennis.
14 spelregels voor activerende didactiek in kennistrainingen
Binnen Blankestijn & Partners onderscheiden we vanuit de activerende didactiek 14 concrete spelregels die je als trainer helpen om activerend te trainen. Door vaardiger te worden in het realiseren van deze 14 spelregels vergroot je de impact van je training aanzienlijk.
De 14 spelregels voor activerende didactiek in kennistrainingen zijn:
Hieronder worden deze spelregels toegelicht. Wanneer je wilt leren hoe je deze spelregels toepast in je kennistrainingen, dan ben je van harte welkom in onze 3-daagse Cursus Didactische Vaardigheden voor Experts. Als vakinhoudelijk deskundige krijg je het vak van kennistrainer dan gedegen in de vingers.
1 Een enthousiaste trainer creëert betrokkenheid
Je creëert meer betrokkenheid bij de deelnemers wanneer je als trainer enthousiast voor de groep staat. Enthousiasme werkt aanstekelijk. De sfeer in de groep wordt ontspannen, positief en constructief, waardoor er gemakkelijker interactie ontstaat. Door de positieve en stimulerende sfeer gaan de deelnemers ook gemakkelijker mee in de opdrachten die je ze geeft. Ze krijgen meer zin om te leren en staan meer open voor de kennis en ervaring die je met ze wilt delen.
2 Didactische bril: Aansluiten bij aanwezige kennis en praktijkervaring
Zet voorbereiding van je training je didactische bril op en verdiep je niet alleen in de kennis die je gaat overdragen, maar ook in de kennis en praktijkervaring die de deelnemers al hebben. Pas het kennisniveau van je training hierop aan.
Gebruik de praktijkervaring van de deelnemers ook om te bepalen welke kennis ze nodig hebben in hun werk en welke kennis voor hen niet relevant is. Durf te schrappen in je schatkist van kennis en ervaring. Minder is meer.
3 Voorkennis didactisch activeren
Activeer voor de training of aan het begin van de training de voorkennis die de deelnemers al hebben, bijvoorbeeld door hun praktijkervaring of uit eerder gevolgde trainingen. Hierdoor kun je in je training verder bouwen op de kennis die al aanwezig is en komen de deelnemers in een actievere leerstand. Ze leren namelijk echt iets nieuws.
4 Individueel eigenaarschap van eigen leerproces
Maak de deelnemers eigenaar van hun eigen leerproces door ze te laten reflecteren op hun leervragen voor de training. Je kunt dit bijvoorbeeld doen als follow-up van het activeren van de voorkennis. Wanneer de deelnemers zich bewust zijn van hun eigen leervragen zijn ze gemotiveerder en leergieriger aanwezig in de training.
5 De didactiek van groepsleren
Een training betekent leren in een groep waarin altijd sprake is van groepsdynamiek. Als trainer heb je invloed op het creëren van een veilig leerklimaat waarin deelnemers vragen durven stellen en lastige praktijksituaties inbrengen. Dit maakt de training levendiger.
Daarnaast betekent groepsleren dat de deelnemers ook leren van elkaars vragen en praktijksituaties. Als activerend trainer stimuleer je het leren van en met elkaar.
6 De didactiek van vragen stellen
Hoe je het ook wendt of keert, tijdens een kennistraining zal de trainer ook (veel) kennis overdragen. Wanneer je gedurende deze kennisoverdracht regelmatig een vraag stelt aan de deelnemers, creëer je actieve betrokkenheid. Dit kunnen bijvoorbeeld vragen zijn waar deelnemers kort zelf over moeten nadenken, waar ze 2-minuten over moeten uitwisselen met een mede-cursist, of waar 1 of meer deelnemers antwoord op geven.
7 Werken met herkenbare praktijksituaties
Illustreer je verhaal niet alleen met veel praktijksituaties, maar zorg dat het praktijksituaties zijn die voor de deelnemers van déze training herkenbaar zijn. Zo krijgen ze direct een beeld van wat de aangeboden theorie betekent voor hún werkpraktijk. Dit heeft een grote invloed op de betrokkenheid van de deelnemers.
Je kunt ook praktijksituaties uit de groep opvragen of de werkvorm Praktijkcasus inzetten.
8 Activerende opdrachten in subgroepen
Met opdrachten in kleine subgroepen zet je alle deelnemers actief aan het werk, en door de kleine groepen is er veel interactie en betrokkenheid. Er is een heel palet aan korte opdrachten die je hiervoor kunt inzetten, zoals het maken van een Kennisquiz met toetsvragen over de uitgelegde theorie, bespreken van een praktijkcasus, of een discussie-opdracht. Je kunt hierbij ook heel goed de activerende werkvorm Denken, Delen, Uitwisselen gebruiken.
9 “What’s in it for me?” – motiverend introduceren
Bij elke activerende werkvorm die je inzet tijdens je training is het van belang om de opdracht goed te motiveren. Hierbij leg je uit wat het doel van de werkvorm is in het kader van de leerdoelen van de hele training, en vooral wat de deelnemers zelf gaan leren door het uitvoeren van de werkvorm. Wanneer de deelnemers weten wat ze aan de werkvorm gaan hebben, dus weten “What’s in it for me?” zijn ze gemotiveerd om aan de slag te gaan.
10 Didactische vaardigheid Groeizame feedback geven
Wanneer de deelnemers een opdracht hebben uitgevoerd, is het belangrijk dat jij vanuit je expert-rol feedback geeft op de uitvoering. Wat hebben ze goed gedaan? Wat klopt niet in hun denkwijze of aanpak en waarom? Koppel je feedback < naar nieuw artikel: Didactische vaardigheid feedback geven > aan de theorie, en gebruik de feedbackregels zodat de deelnemers echt kunnen groeien van je feedback.
11 Gevarieerde trainingsopbouw
Een trainingsprogramma dat de deelnemers activeert tot leren is opgebouwd uit verschillende werkvormen, zodat er dynamiek, afwisseling en uitdaging in het programma zit. Onderbreek de uitleg van je theorie een aantal keer met een korte werkvorm die de deelnemers aan het werk zet, en kies hiervoor verschillende activerende werkvormen.
12 Werkvormen voor activerende didactiek
Activerende werkvormen zijn werkvormen die de deelnemers actief aan het leren zetten, bijvoorbeeld door ze te laten discussiëren over de theorie, een test te laten maken, een toepassingsopdracht te geven of een actieplan te laten maken. Het inzetten van activerende werkvormen vergroot het leerrendement bij de deelnemers enorm.
13 Didactisch activeren: Leeropbrengst koppelen aan de praktijk
Koppel de kennis en inzichten uit de training in de afbouwfase van je training expliciet aan de praktijk van de deelnemers. Oogst de belangrijkste inzichten die de deelnemers meenemen naar hun werkpraktijk, en laat ze een concreet actieplan maken van wat ze wanneer gaan toepassen in hun werkpraktijk. Zo activeer je de deelnemers om daadwerkelijk in de praktijk aan de slag te gaan met de aangeboden kennis.
14 Kill your darlings
En last but not least: activerende didactiek vraagt van jou als vakinhoudelijk deskundige dat je over je eigen stokpaardjes heen kijkt. Stem je af op de deelnemers, hún werkpraktijk en hún kennisniveau. Gebruik dit als criterium voor de kennis die je wel en niet gaat overdragen in je training. Door af te stemmen op je deelnemers wordt de training voor hén interessanter en leerzamer.
Helaas betekent dit vaak dat je minder theorie kunt behandelen dan je zou willen, dat thema’s die jij belangrijk vindt niet relevant (genoeg) zijn voor de praktijk van de deelnemers, dat je je verhaal meer basic moet houden dan je zelf leuk vindt, … Kortom: kill your own darlings ten dienste van het leerresultaat bij de deelnemers.
Wat levert activerende didactiek op in kennistrainingen?
Onze 14 spelregels voor activerend didactiek in kennistrainingen vergroot het leerrendement van je training. De training wordt afwisselender, interactiever en de deelnemers worden actief aan het leren gezet.
Hierdoor wordt de training leuker en leerzamer voor de deelnemers, al is het activerend trainen voor sommige trainers soms erg wennen. De kans dat deelnemers iets gaan doen in hun werkpraktijk met hetgeen ze geleerd hebben in je training, is vele malen groter na een activerende training.
Wil je deze activerende didactiek leren toepassen in je trainingen?
Hopelijk geeft deze éénrichtingsverkeer-tekst je genoeg motivatie om als kennistrainer minder ‘kennis te zenden’ en meer te ‘activeren tot leren’.
Ben je inhoudelijk expert en wil je leren hoe je een vakbekwaam kennistrainer wordt? Wil je activerende didactiek leren toepassen in jouw kennistrainingen? Dan past de 3-daagse Cursus Didactische Vaardigheden voor experts bij jouw leerbehoefte. Je leert de 14 spelregels voor activerende didactiek dan toepassen in jóuw trainingen en je krijgt een toolbox aan activerende werkvormen waar je tijdens de cursus mee oefent.
Nieuwsgierig naar meer inspiratie, kennis en praktische handvatten voor activerende didactiek in kennistrainingen? Lees dan:
Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de nieuwste blogs, tips en artikelen op onze Kennisbank voor coaches, trainers en teamcoaches.
Meer tools vind je op onze kennisbank onder de Toolbox voor trainers, coaches en teamcoaches. Zoals:
Zoek je een opleiding waarin je je trainingsvaardigheden gedegen en diepgaand ontwikkelt? Dan kun je bij Blankestijn & Partners terecht in de opleidingen
In dit blog leg ik uit wat trainen op bovenstroom en onderstroom inhoudt en wat dit betekent voor…
Als trainer kun je gemakkelijk te gefocust zijn op de inhoud van je training of op je trainingsprogramma.…
5 tips om met impact te trainen in communicatie en management vaardigheidstrainingen
De Programmeerkristal is het model voor het ontwikkelen van effectieve trainingsprogramma's binnen een organisatiecontext.
Praat mee